เผยแพร่ครั้งแรก: 25 ตุลาคม 2024
อัปเดตล่าสุด: 12 มิถุนายน 2026
ทำบัญชีเสร็จแล้ว ก็ต้องมีการตรวจสอบว่าบัญชีที่นักบัญชีจัดทำมาทั้งปีนั้น ถูกต้องหรือไม่ แต่รู้ไหมคะว่าเจ้าของธุรกิจ รวมถึงนักบัญชีมือใหม่หลายคน อาจจะยังไม่รู้ว่าผู้ตรวจสอบบัญชี หรือว่าออดิท (Auditor) นั้นสำคัญยังไง
ใคนวันนี้ เราจะพาทุกคนมาทำความเข้าใจกันว่า Auditor คือใคร มีความสำคัญยังไงกับบริษัทบ้าง แล้วในความเป็นจริงบริษัทต้องมีผู้ตรวจสอบบัญชีเสมอไปหรือไม่นะ
ทำไมบริษัทต้องมีผู้สอบบัญชี
หลายบริษัทอาจรู้สึกว่า “ทำบัญชีเสร็จแล้ว ทำไมยังต้องมีผู้สอบบัญชีมาตรวจอีก?” โดยเฉพาะเจ้าของธุรกิจ SME ที่มองว่าการตรวจสอบบัญชีเป็นแค่ขั้นตอนปลายปีที่ต้องทำให้ครบตามกฎหมาย
แต่ในความเป็นจริง ผู้สอบบัญชีไม่ได้มีหน้าที่แค่ “เซ็นงบ” หรือ “ตรวจให้ผ่าน” เท่านั้นนะคะ
ผู้สอบบัญชีมีบทบาทสำคัญในการตรวจสอบว่างบการเงินของกิจการจัดทำขึ้นอย่างถูกต้อง ครบถ้วน และเป็นไปตามมาตรฐานการบัญชีที่เกี่ยวข้องหรือไม่ เพื่อให้ผู้ใช้งบการเงิน เช่น เจ้าของกิจการ ผู้ถือหุ้น เจ้าหนี้ ธนาคาร นักลงทุน หรือหน่วยงานราชการ สามารถใช้ข้อมูลเหล่านั้นประกอบการตัดสินใจได้อย่างมั่นใจมากขึ้น
พูดง่าย ๆ คือ นักบัญชีเป็นคนจัดทำข้อมูลทางบัญชี ส่วนผู้สอบบัญชีเป็นคนเข้ามาตรวจสอบว่า “ข้อมูลนั้นน่าเชื่อถือแค่ไหน”
จากประสบการณ์พี่นุช สิ่งที่ผู้ประกอบการหลายคนมักเข้าใจผิดคือ คิดว่าการมีผู้สอบบัญชีเป็นแค่ภาระค่าใช้จ่าย แต่จริง ๆ แล้ว ถ้าบริษัทใช้ประโยชน์จากการตรวจสอบให้ดี งาน Audit จะช่วยสะท้อนจุดอ่อนของระบบบัญชี เอกสาร กระบวนการทำงาน และความเสี่ยงที่เจ้าของธุรกิจอาจมองไม่เห็นจากการดูยอดขายหรือกำไรอย่างเดียว
ดังนั้น คำถามที่ควรถามอาจไม่ใช่แค่ว่า “บริษัทต้องมีผู้สอบบัญชีไหม” แต่ควรถามต่อว่า “เราจะใช้ประโยชน์จากการตรวจสอบบัญชีเพื่อทำให้ธุรกิจน่าเชื่อถือและแข็งแรงขึ้นได้อย่างไร” มากกว่าค่ะ
ผู้สอบบัญชีคือใคร ต่างจากนักบัญชีอย่างไร
ผู้สอบบัญชี หรือ Auditor ในบริบทของบริษัท คือผู้ที่ทำหน้าที่ตรวจสอบงบการเงินและหลักฐานทางบัญชี เพื่อแสดงความเห็นว่างบการเงินนั้นแสดงฐานะการเงินและผลการดำเนินงานอย่างถูกต้องตามที่ควรในสาระสำคัญหรือไม่
ส่วน “นักบัญชี” คือผู้ที่ทำหน้าที่บันทึกรายการบัญชี จัดทำเอกสาร กระทบยอด ปิดบัญชี และจัดทำงบการเงินให้กิจการ
ถ้าอธิบายให้เห็นภาพง่าย ๆ
| หัวข้อ | นักบัญชี | ผู้สอบบัญชี |
|---|---|---|
| บทบาทหลัก | จัดทำบัญชีและงบการเงิน | ตรวจสอบงบการเงินและหลักฐานประกอบ |
| มุมมองการทำงาน | ทำให้ข้อมูลครบ ถูกต้อง และทันเวลา | ตรวจว่าข้อมูลน่าเชื่อถือและสมเหตุสมผลไหม |
| ผู้ใช้งานหลัก | เจ้าของกิจการ ผู้บริหาร ทีมภายใน | ผู้ถือหุ้น เจ้าหนี้ นักลงทุน หน่วยงานรัฐ และผู้ใช้งบการเงิน |
| ลักษณะงาน | บันทึกบัญชี กระทบยอด ปิดงบ ยื่นภาษี | ตรวจเอกสาร ทดสอบรายการ วิเคราะห์ความเสี่ยง รายงานผลการตรวจสอบ |
| ความเป็นอิสระ | ทำงานให้กิจการโดยตรง | ต้องมีความเป็นอิสระจากกิจการที่ตรวจสอบ |
ดังนั้น นักบัญชีกับผู้สอบบัญชีไม่ได้ทำงานซ้ำกัน แต่เป็นคนละบทบาทในระบบข้อมูลทางการเงินของกิจการค่ะ
นักบัญชีช่วยให้บริษัทมีข้อมูลบัญชีที่ถูกต้อง ส่วนผู้สอบบัญชีช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือให้ข้อมูลนั้น ก่อนที่งบการเงินจะถูกนำไปใช้โดยบุคคลภายนอก
บริษัทต้องมีผู้สอบบัญชีตามกฎหมายไหม
โดยทั่วไป บริษัทจำกัดในประเทศไทยต้องจัดทำงบการเงิน และงบการเงินต้องได้รับการตรวจสอบและแสดงความเห็นโดยผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ตามกฎหมายบัญชีที่เกี่ยวข้อง
เหตุผลคือ งบการเงินไม่ได้มีไว้ให้เจ้าของธุรกิจดูคนเดียว แต่เป็นเอกสารสำคัญที่ใช้สื่อสารฐานะการเงินและผลการดำเนินงานของกิจการต่อบุคคลภายนอก เช่น ผู้ถือหุ้น ธนาคาร นักลงทุน คู่ค้า หรือหน่วยงานราชการ
อย่างไรก็ตาม ข้อกำหนดเรื่องผู้สอบบัญชีอาจแตกต่างกันตามประเภทของนิติบุคคล เช่น บริษัทจำกัด ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน หรือกิจการรูปแบบอื่น ๆ โดยห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนบางกรณีอาจเข้าเงื่อนไขยกเว้นไม่ต้องได้รับการตรวจสอบและแสดงความเห็นโดยผู้สอบบัญชีรับอนุญาต หากมีทุน สินทรัพย์ และรายได้ไม่เกินเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด
ในทางปฏิบัติ เจ้าของธุรกิจจึงควรเช็กให้ชัดว่า กิจการของตัวเองเป็นนิติบุคคลประเภทใด มีหน้าที่จัดทำงบการเงินแบบไหน และต้องใช้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตหรือผู้ตรวจสอบและรับรองบัญชีประเภทใด
ตรงนี้เป็นจุดที่ไม่ควรเดาเองค่ะ เพราะถ้าเข้าใจผิด อาจกระทบทั้งการยื่นงบ การยื่นภาษี และความน่าเชื่อถือของกิจการได้
ผู้สอบบัญชีตรวจอะไรบ้าง
ผู้สอบบัญชีไม่ได้ตรวจเฉพาะตัวเลขในงบการเงินอย่างเดียว แต่จะตรวจสอบหลักฐานและข้อมูลที่เกี่ยวข้อง เพื่อประเมินว่างบการเงินมีความถูกต้องและน่าเชื่อถือในสาระสำคัญหรือไม่
ตัวอย่างสิ่งที่ผู้สอบบัญชีมักตรวจ เช่น
| สิ่งที่ตรวจ | ตัวอย่าง |
|---|---|
| เงินสดและเงินฝากธนาคาร | Bank statement, Bank confirmation, Bank reconciliation |
| รายได้ | ใบแจ้งหนี้ ใบเสร็จรับเงิน สัญญา รายงานขาย หลักฐานรับเงิน |
| ลูกหนี้การค้า | Aging ลูกหนี้ การรับชำระเงินหลังวันสิ้นงวด การยืนยันยอดลูกหนี้ |
| สินค้าคงเหลือ | รายงานสินค้า การตรวจนับสินค้า การตีราคาสินค้าคงเหลือ |
| เจ้าหนี้และค่าใช้จ่าย | ใบแจ้งหนี้ ใบกำกับภาษี สัญญา หลักฐานการจ่ายเงิน |
| สินทรัพย์ถาวร | ทะเบียนสินทรัพย์ ใบซื้อสินทรัพย์ ค่าเสื่อมราคา |
| ภาษีที่เกี่ยวข้อง | ภ.พ.30 ภ.ง.ด. ภาษีหัก ณ ที่จ่าย และเอกสารประกอบ |
| งบการเงินและหมายเหตุประกอบงบ | การจัดประเภทรายการ การเปิดเผยข้อมูล และความสอดคล้องกับมาตรฐานบัญชี |
จากประสบการณ์พี่นุช จุดที่ทำให้งานสอบบัญชีราบรื่นมากขึ้น ไม่ใช่แค่ “มีเอกสารครบ” แต่ต้องเป็นเอกสารที่เชื่อมโยงกันได้ด้วย เช่น รายได้ในบัญชีควรสัมพันธ์กับใบแจ้งหนี้ รายงานขาย ภาษีขาย และเงินรับจริงในธนาคาร
ถ้าตัวเลขแต่ละระบบไม่คุยกัน งานตรวจสอบจะใช้เวลานานขึ้น และอาจกลายเป็นประเด็นที่บริษัทต้องกลับไปหาคำตอบเพิ่มเติมค่ะ
ผู้สอบบัญชีช่วยเจ้าของธุรกิจอย่างไร
หลายคนมองผู้สอบบัญชีเป็นคนมาตรวจตอนปลายปี แต่จริง ๆ แล้วผู้สอบบัญชีสามารถช่วยให้เจ้าของธุรกิจเห็นภาพความเสี่ยงและจุดอ่อนของระบบบัญชีได้ดีขึ้น
ประโยชน์ที่เจ้าของธุรกิจมักได้รับจากการตรวจสอบบัญชี เช่น
- เพิ่มความน่าเชื่อถือของงบการเงิน
งบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบช่วยให้ผู้ถือหุ้น ธนาคาร คู่ค้า และนักลงทุนมั่นใจในข้อมูลมากขึ้น - ช่วยสะท้อนจุดอ่อนของระบบบัญชี
เช่น เอกสารไม่ครบ การกระทบยอดล่าช้า การแบ่งหน้าที่ไม่ชัด หรือระบบควบคุมภายในยังไม่ดีพอ - ช่วยลดความเสี่ยงจากข้อผิดพลาดทางบัญชี
ผู้สอบบัญชีอาจพบรายการที่บันทึกผิด จัดประเภทผิด หรือยังเปิดเผยข้อมูลไม่ครบถ้วน - ช่วยให้เจ้าของธุรกิจเข้าใจตัวเลขมากขึ้น
บางครั้งเจ้าของธุรกิจดูแค่ยอดขายหรือกำไร แต่การตรวจสอบบัญชีช่วยให้เห็นประเด็นอื่น เช่น ลูกหนี้ค้างนาน สินค้าค้างสต็อก หรือค่าใช้จ่ายผิดปกติ - ช่วยเตรียมความพร้อมเมื่อต้องใช้เอกสารกับธนาคารหรือผู้ลงทุน
ถ้าบริษัทต้องการกู้เงิน ขยายธุรกิจ หรือหาผู้ร่วมลงทุน งบการเงินที่น่าเชื่อถือเป็นพื้นฐานสำคัญมาก
พูดแบบภาษาพี่นุชคือ ผู้สอบบัญชีไม่ใช่คนที่มา “ทำให้ชีวิตนักบัญชียากขึ้น” แต่เป็นอีกหนึ่งด่านที่ช่วยให้ตัวเลขของบริษัทน่าเชื่อถือขึ้น และช่วยให้เจ้าของกิจการเห็นปัญหาก่อนที่ปัญหาจะโตจนกลายเป็นไฟไหม้ปลายปีค่ะ
ถ้าไม่มีผู้สอบบัญชีหรืองบไม่ผ่านการตรวจสอบ จะมีความเสี่ยงอะไร
ถ้ากิจการมีหน้าที่ต้องจัดให้งบการเงินได้รับการตรวจสอบ แต่ไม่ได้ดำเนินการให้ถูกต้อง ความเสี่ยงไม่ได้มีแค่เรื่องเอกสารไม่ครบเท่านั้น แต่อาจกระทบต่อภาพรวมของธุรกิจด้วย
ความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น เช่น
| ความเสี่ยง | ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น |
|---|---|
| ยื่นงบการเงินไม่ถูกต้องหรือไม่ครบ | อาจมีค่าปรับหรือปัญหากับหน่วยงานกำกับ |
| งบการเงินไม่น่าเชื่อถือ | ธนาคาร นักลงทุน หรือคู่ค้าอาจไม่มั่นใจ |
| ตรวจไม่พบข้อผิดพลาดทางบัญชี | ตัวเลขกำไร ขาดทุน สินทรัพย์ หรือหนี้สินอาจคลาดเคลื่อน |
| ระบบควบคุมภายในอ่อน | เพิ่มโอกาสเกิดความผิดพลาดหรือทุจริต |
| ใช้ข้อมูลผิดในการตัดสินใจ | เจ้าของธุรกิจอาจวางแผนจากตัวเลขที่ไม่สะท้อนความจริง |
ดังนั้น การมีผู้สอบบัญชีไม่ได้เป็นแค่เรื่องของการทำให้ครบตามกฎหมาย แต่ยังช่วยลดความเสี่ยงในการใช้ข้อมูลผิด และช่วยให้ธุรกิจมีฐานข้อมูลทางการเงินที่น่าเชื่อถือขึ้นด้วยค่ะ
เจ้าของธุรกิจควรเตรียมตัวอย่างไรก่อนให้ผู้สอบบัญชีตรวจงบ
ถ้าอยากให้งานตรวจสอบบัญชีราบรื่น เจ้าของธุรกิจและทีมบัญชีควรเตรียมข้อมูลตั้งแต่ระหว่างปี ไม่ใช่รอให้ผู้สอบบัญชีขอเอกสารตอนปิดงบแล้วค่อยเริ่มหา
เช็กลิสต์เบื้องต้นที่ควรเตรียม เช่น
| รายการที่ควรเตรียม | สิ่งที่ควรเช็ก |
|---|---|
| งบทดลองและรายละเอียดประกอบ | ยอดบัญชีหลักตรงกับรายละเอียดย่อย |
| Bank reconciliation | กระทบยอดธนาคารครบทุกบัญชี |
| รายละเอียดลูกหนี้/เจ้าหนี้ | Aging ถูกต้อง มียอดค้างชัดเจน |
| รายงานสินค้าคงเหลือ | มีรายงานตรวจนับและวิธีตีราคาที่สอดคล้องกัน |
| ทะเบียนสินทรัพย์ถาวร | มีรายการซื้อ ขาย ตัดจำหน่าย และค่าเสื่อมราคา |
| เอกสารรายได้และค่าใช้จ่าย | ใบแจ้งหนี้ ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ สัญญา และหลักฐานจ่ายเงินครบ |
| ภาษี | ภ.พ.30 ภ.ง.ด. และภาษีหัก ณ ที่จ่ายตรงกับบัญชี |
| รายการผิดปกติ | มีคำอธิบายและเอกสารรองรับรายการสำคัญ |
เทคนิคจากพี่นุชคือ อย่ามองการเตรียมเอกสารให้ผู้สอบบัญชีเป็นงานปีละครั้ง แต่ควรทำ monthly review เป็นประจำทุกเดือน เช่น กระทบยอดธนาคาร เช็กลูกหนี้ค้างนาน เช็กเจ้าหนี้ค้างจ่าย และทบทวนรายการผิดปกติในงบกำไรขาดทุน
ถ้าบัญชีรายเดือนดี งานสอบบัญชีปลายปีก็จะเบาลงมากค่ะ
คำถามที่พบบ่อย
บริษัทจำกัดต้องมีผู้สอบบัญชีไหม
โดยทั่วไป บริษัทจำกัดต้องจัดทำงบการเงิน และงบการเงินต้องได้รับการตรวจสอบและแสดงความเห็นโดยผู้สอบบัญชีรับอนุญาตตามกฎหมายบัญชีที่เกี่ยวข้อง
ห้างหุ้นส่วนต้องมีผู้สอบบัญชีไหม
ต้องดูเงื่อนไขของห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนแต่ละแห่ง โดยห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนบางกรณีที่มีทุน สินทรัพย์ และรายได้ไม่เกินเกณฑ์ที่กำหนด อาจได้รับยกเว้นไม่ต้องได้รับการตรวจสอบและแสดงความเห็นโดยผู้สอบบัญชีรับอนุญาต แต่ยังอาจเกี่ยวข้องกับผู้ตรวจสอบและรับรองบัญชีตามหลักเกณฑ์ภาษี
ผู้สอบบัญชีช่วยจับทุจริตได้ไหม
ผู้สอบบัญชีมีหน้าที่ออกแบบวิธีตรวจสอบเพื่อให้ได้หลักฐานที่เหมาะสม และอาจตรวจพบข้อผิดพลาดหรือสัญญาณผิดปกติที่มีสาระสำคัญได้ แต่การตรวจสอบงบการเงินทั่วไปไม่ได้หมายความว่าผู้สอบบัญชีรับประกันว่าจะตรวจพบการทุจริตทุกกรณี
ผู้สอบบัญชีต่างจากนักบัญชีอย่างไร
นักบัญชีเป็นผู้จัดทำบัญชีและงบการเงิน ส่วนผู้สอบบัญชีเป็นผู้ตรวจสอบงบการเงินและหลักฐานประกอบ เพื่อเพิ่มความน่าเชื่อถือให้ข้อมูลทางการเงินก่อนนำไปใช้โดยผู้ถือหุ้น ธนาคาร นักลงทุน หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
ควรเตรียมเอกสารให้ผู้สอบบัญชีเมื่อไหร่
ควรเตรียมตั้งแต่ระหว่างปี ไม่ควรรอหลังปิดงบ เพราะหลายรายการต้องใช้เวลาตรวจสอบและกระทบยอด เช่น ลูกหนี้ เจ้าหนี้ สินค้าคงเหลือ สินทรัพย์ถาวร และภาษี
สรุป: ผู้สอบบัญชีไม่ใช่แค่คนตรวจงบ แต่ช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือให้ธุรกิจ
ทำไมบริษัทต้องมีผู้สอบบัญชี การมีผู้สอบบัญชีไม่ได้มีประโยชน์แค่เพื่อให้บริษัททำตามกฎหมาย แต่ยังช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือให้กับงบการเงิน ช่วยสะท้อนจุดอ่อนของระบบบัญชี และช่วยให้เจ้าของธุรกิจเห็นความเสี่ยงที่อาจถูกซ่อนอยู่ในตัวเลข
สำหรับเจ้าของธุรกิจ สิ่งสำคัญไม่ใช่แค่การหาผู้สอบบัญชีมาเซ็นงบให้ทันเวลา แต่คือการใช้กระบวนการตรวจสอบบัญชีให้เป็นประโยชน์ต่อการบริหารธุรกิจ
ถ้าบริษัทเตรียมบัญชีดี เอกสารพร้อม และมีการตรวจสอบภายในระหว่างปี งาน Audit ปลายปีก็จะไม่ใช่เรื่องน่ากลัว แต่จะกลายเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ธุรกิจน่าเชื่อถือและเติบโตได้อย่างมั่นคงมากขึ้นค่ะ
ถ้าอยากปูพื้นฐานบัญชีให้แน่นขึ้น หรืออยากรู้ว่าต้องเตรียมบัญชีรายเดือนอย่างไรก่อนถึงรอบตรวจสอบ CPD Academy มีคอร์สด้านบัญชีและการตรวจงานบัญชีที่ช่วยให้นักบัญชีและเจ้าของธุรกิจเข้าใจงานบัญชีได้เป็นระบบมากขึ้นค่ะ
สอบถามเพิ่มเติมได้ที่ Line: @cpdacademy
